ضرْغامة بن مالك تغلبى « 1 » ضرْغامة ، از شيعيانى بود كه در كوفه با حضرت مسلم عليه السلام بيعت كرد و پس از شهادت آن بزرگوار به لباس دشمن درآمد « 2 » و همراه آنان از كوفه خارج شد ؛ و در كربلا به امام حسين عليه السلام پيوست . روز عاشورا در نبردى دليرانه گروهى را مجروح كرد و جمعى را به هلاكت رساند . « 3 » سرانجام در نبرد نخست « 4 » و به قولى پس از نماز ظهر « 5 » به فيض شهادت نايل گشت . برخى از متأخرين رجز ذيل را به ضرغامه نسبت داده‌اند ولى در منابع متقدم از مالك بن دودان نقل شده است : « 6 » اليكم مِنْ مالك ضِرْغامٍ * ضَرْبَ فتىً يَحْمى عَن الكرامِ يَرْجو ثَوابَ اللَّه بالتمامِ * سُبحانَه مِنْ مَلكِ العلّامِ « 7 » آمادهء ضربتِ مالك ضرغام باشيد ؛ جوانى كه از بزرگواران حمايت مىكند ، و ثواب كامل را از خداوند دانا و منزّه اميدوار است . در زيارت ناحيهء مقدسهء امام عليه السلام و رجبيّه نيز از او چنين ياد شده است : « السلام على ضرغامة بن مالك » « 8 » ظهير بن حسان اسدى زهير بن حسان كوفى

--> ( 1 ) . تسمية من قتل مع الحسين عليه السلام ، ش 40 ؛ تغلبى ، منسوب به تغلب بن وائل بن قاسط ( الانساب ، ج 1 ، ص 469 ) . شيخ طوسى ، بىآن‌كه از قبيلهء ضرغامه ، ياد كند او را از ياران امام حسين عليه السلام دانسته است . ( رجال طوسى ، ص 75 ) در برخى از منابع ، از ضرغامة ، بدون نسبت « تغلبى » ياد كرده‌اند . ( اقبال ، ج 3 ، ص 78 ) . ( 2 ) . عنصر شجاعت ، ج 3 ، ص 3 . ( 3 ) . ابصارالعين ، ص 199 ، مركز الدراسات الاسلامية لحرس الثورة ؛ تنقيح المقال ، ج 2 ، ص 106 ؛ ذخيرة الدارين ، ص 223 . ( 4 ) . مناقب ، ج 4 ، ص 122 ؛ نفس المهموم ، ص 267 و انصارالحسين عليه السلام ، ص 94 ، الدارالاسلامية به نقل از مناقب . ( 5 ) . ابصارالعين ، ص 199 ، مركز الدراسات الاسلامية لحرس الثورة ؛ ذخيرة الدارين ، ص 223 . ( 6 ) . مناقب ، ج 4 ، ص 113 ؛ نفس المهموم ، ص 266 ؛ فرسان‌الهيجاء ، ج 2 ، ص 48 ، در ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 312 و اسرار الشهاده ، ج 2 ، ص 298 نيز مالك بن داود ضبط شده است . ( 7 ) . ذخيرة الدارين ع ص 223 ؛ وسيلة الدارين ، ص 157 . ( 8 ) . اقبال الاعمال ، ج 3 ، ص 78 و 346 ؛ بحارالانوار ، ج 45 ، ص 71 و ج 98 ، ص 273 ، چاپ بيروت .